Đã bao giờ bạn tự hỏi rằng việc thêm thanh khoản trên các AMM (Auto Market Maker – tạm dịch tạo lập thị trường tự động) luôn có mức lãi suất cao hơn nhiều so với việc bạn Stake đơn thuần một token. Liệu rằng, để có được mức lãi suất cao như vậy, bạn phải chấp nhận một mức rủi ro như thế nào? Bài viết hôm nay, FF Ventures sẽ cùng bạn phân tích một rủi ro bạn có thể gặp phải khi thêm thanh khoản trên các AMM. Đó là chính Impermanent Loss (IL – tạm dịch Tổn thất tạm thời).

Impermanent Loss là gì?

Nếu bạn đã từng tham gia vào thị trường DeFi nói chung và tìm hiểu về các AMM nói riêng, chắc chắn bạn đã nghe qua thuật ngữ này. IL hay còn gọi là Tổn thất tạm thời xảy ra khi tỷ giá của cặp token đã được gửi vào pool thanh khoản thay đổi. Sự thay đổi càng lớn thì tổn tất tạm thời càng lớn, bất kể tăng hay giảm. Sự tổn thất này được tính theo giá trị quy đổi ra USD tại thời điểm rút thanh khoản so với thời điểm thêm thanh khoản vào.

Nguyên nhân xuất hiện Impermanent Loss

Cơ chế hoạt động của của các AMM hiện nay (Pancakeswap, Uniswap, Sushiswap, Quicksawp, Ref Finance, …) là luôn phải duy trì một lượng token đủ lớn để người dùng có thể dễ dàng mua bán.

Để có thể duy trì được điều này, các AMM sẽ có những cơ chế khuyến khích người dùng cung cấp thanh khoản cho mình bằng việc thưởng token cho người cung cấp thanh khoản.

Và để có thể tham gia vào việc nhận thưởng này, người dùng sẽ cần phải thế chấp một cặp tài sản của mình vào pool thanh khoản của các AMM.

Khi đó, giá trị tài sản của người dùng sẽ bị biến động theo sự biến động về giá của thị trường. Từ đó, xuất hiện khái niệm Impermanent Loss – tổn thất tạm thời. 

Tổn thất tạm thời xảy ra như thế nào?

Để cho các bạn dễ dàng hình dung, ở đây mình sẽ phân tích một trường hợp cụ thể.

Ban đầu, bạn cung cấp thanh khoản cho cặp NEAR – DAI có tổng giá trị là 1000$. Trong đó bao gồm 500 DAI (giả sử tỉ giá DAI/USD = 1 và không đổi) và 50 NEAR trị giá 500 DAI (lúc này 1 NEAR = 10 DAI).

Giá trị tài sản ban đầu

Sau đó 1 tuần, giá NEAR tăng vọt lên 1 NEAR = 15 DAI. Lúc này, số lượng NEAR sẽ giảm và số lượng DAI tăng để cân bằng được giá trị cho pool thanh khoản. Cụ thể số lượng NEAR và DAI lúc này được tính như sau: 

Bởi vì, các AMM đều không có order book và điều quyết định đến giá của các loại tài sản là tỷ lệ giữa chúng nên ta có được công thức sau: 

x*y = k (1) 

Trong đó: x và y lần lượt là số lượng NEAR và DAI có trong pool

                 k là một hằng số không đổi

Cho nên khi giá biến động thì x và y sẽ thay đổi để giữ được hằng số k này.

Và cũng từ công thức (1), ta có được một công thức khác:

x/y = giá NEAR (2)

Áp dụng công thức 1 vào thời điểm thêm thanh khoản ta có được:

x*y = 500*50 = 25.000 = k

Và hệ số k = 25.000 này luôn không đổi trong bất kể trường hợp nào. Vì vậy nên áp dụng cả công thức (1) và (2) vào thời điểm sau đó 1 tuần ta có được:

x*y = 25.000

x/y = 15

Giải hệ phương trình này ra ta có được x ~ 612.37 DAI và y ~ 40.82 NEAR.

Lúc này, tổng giá trị tài sản của bạn lúc này sẽ xấp xỉ 1224.67$. Có thể dễ dàng thấy rằng, tổng giá trị tài sản của bạn vẫn tăng so với ban đầu đúng không?

Nhưng khoan, dừng lại chừng 2 giây. Chúng ta sẽ quay lại lúc ban đầu và đặt ra giả thuyết nếu như bạn không thêm thanh khoản và giữ nguyên số token đó thì lúc này giá trị bạn nhận được là bao nhiêu? Khi đó tổng giá trị của bạn sau đó 1 tuần sẽ là:

500 + 50*15 = 1250 DAI = 1250$

Khi so sánh cả 2 trường hợp thêm thanh khoản và không thêm thanh khoản, ta sẽ có được sự chênh lệch giữa cả 2 trường hợp xấp xỉ 25.33$. Và khoản chênh lệch 25.33$ này chính là Impermanent Loss. Nếu tính theo tỷ lệ phần trăm chúng ta sẽ có được 25.33/1250 ~ 2.02%.

So sánh giá trị tài sản sau 1 tuần

Ở đây, mình phân tích cụ thể cách tính cho mọi người có thể hiểu rõ được cơ chế tính Impermanent Loss. Để nhanh chóng, các bạn có thể sử dụng công cụ tính tại link này hoặc bất cứ công cụ tính Impermanent Loss trực tuyến nào.

Áp dụng tương tự với trường hợp giá giảm, số lượng DAI sẽ giảm và số lượng NEAR sẽ tăng để tạo ra sự cân bằng giá trị cho pool thanh khoản. Sự biến động càng lớn thì sẽ dẫn đến sự biến động về số lượng DAI và NEAR càng lớn đồng thời dẫn đến hệ số Impermanent Loss càng tăng.

Vậy tại sao chỉ số này được gọi là tổn thất tạm thời? 

Trong trường hợp có sự biến động về giá, nhưng bạn vẫn giữ nguyên phần thanh khoản của mình trong pool và không rút ra. Và sau đó một thời gian, giá NEAR quay trở lại gần giá trị ban đầu lúc bạn thêm thanh khoản, lúc này khoản tổn thất này của bạn sẽ biến mất.

Cách hạn chế rủi ro từ Impermanent Loss

Mình xin nêu ra một vài trường hợp có thể giúp các bạn hạn chế được phần nào rủi ro từ Impermanent Loss khi tham gia vào quá trình thêm thanh khoản trên các AMM

Chọn căp tài sản có cùng xu hướng

Khi bạn chọn một cặp tài sản có cùng xu hướng tăng hoặc giảm cùng nhau, khi đó sẽ ít có sự biến động về tỷ giá giữa cặp tài sản này. Vì vậy điều này có thể giúp bạn giảm thiểu phần nào Impermanent Loss.

Chọn cặp tài sản ổn định

Những cặp tài sản này sẽ thường là những cặp stable coin như: DAI/USDT, USDT/DAI, … Hầu như những cặp này sẽ không có sự biến động về giá lớn. Nhưng đổi ngược lại, tỷ lệ phần thưởng nhận được sẽ thấp.

Rèn luyện tính kiên nhẫn

Đối với trường hợp bạn thêm thanh khoản và sau đó giá có sự biến động mạnh tăng/giảm. Khi đó, bạn có thể chờ đợi để giá quay lại xấp xỉ mức giá mà bạn đã thêm thanh khoản và hãy tháo thanh khoản. Tuy nhiên, việc này sẽ cần có tầm nhìn và sự phân tích về giá trước khi đưa ra quyết định có nên đợi hay không nhé. Chứ như trường hợp của Solana, nếu bạn thêm thanh khoản lúc 20$ thì ở thời điểm hiện tại, trường hợp này sẽ rất khó để giá có thể quay về mức 20$ (ngoại trừ trường hợp thị trường vào chu kỳ nghỉ đông)

Sẵn sàng chơi lớn

Trường hợp này, bạn sẽ chọn những pool thanh khoản có tỷ lệ nhận thưởng cao lên đến vài trăm hoặc vài nghìn phần trăm. Lúc này, bạn sẽ chỉ quan tâm đến số vốn mình bỏ vô lúc ban đầu và không quan tâm đến việc Impermanent Loss. Với tỷ lệ phần thưởng cao sẽ giúp bạn có thể hoàn vốn nhanh chóng bằng việc nhận thưởng và việc còn lại sau đó sẽ là gồng lời bất chấp sự biến động về tỷ giá của cặp tài sản. Tuy nhiên, việc này cũng có thể mang lại rủi ro lớn cho nên các bạn cần cân nhắc kỹ trước khi đưa ra quyết định.